آگروتوریسم و نقش آن در توسعه صنعت چای/ محمدجواد گل محمدی، سعید مهدوی (دانشجویان دکتری و کارشناس سازمان چای کشور)

29 , اردیبهشت , 1397

چکیده

چای از محصولات مهم و اساسی در شمال ایران می‌باشد که بیش از 21 هزار هکتار سطح زیر کشت فعال دارد. 10 شهرستان از 16 شهرستان استان گیلان دارای سطح زیر کشت چای می‌باشند که بیش از 45 هزار کشاورز در این عرصه فعالیت می‌کنند. نوع، فرم رشد و چندساله بودن چای در مناطق مختلف گیلان از جاذبه‌های مهم گردشگری کشاورزی (آگروتوریسم) ‌می‌باشد. از باغات شیب‌دار و چشم‌اندازهای زیبای شهرستان‌های املش، لاهیجان، لنگرود گرفته تا باغات مکانیزه و واقع در دشت شهرستان‌های فومن، رشت و رودسر گردشگران زیادی را به خود جذب می‌کند و از طرف دیگر در توسعه کشاورزی و توسعه روستایی نقش اساسی را ایفا می‌کند. 95 درصد از پاسخ‌دهندگان وجود باغات چای را در شهرستان‌های گیلان به عنوان یکی از جاذبه‌های مهم گیلان نام بردند. 86 درصد نقش باغات چای واقع در کوهپایه‌ها را جذاب‌تر و گردش‌پذیرتر از باغات در دشت دانستند. برداشت چای از باغات برای گردشگران جالب بوده و 92 درصد از توریست‌ها تمایل داشتند روند تولید چای سیاه و سبز در کارخانجات چایسازی را مشاهده کنند. بررسی‌ها نشان داد که رهاکردن باغات چای در برخی مناطق اثر منفی روی جذب گردشگر داشته و با آگروتوریسم همبستگی منفی دارد.

واژه‌های کلیدی: آگروتوریسم، باغات چای، توسعه روستایی

 

 مقدمه

آگروتوریسم، شکل ویژه‌ای از توریسم روستایی است كه در آن، گردشگران با فعالیت‌های خانوارهای روستایی و كشاورزان ارتباط مستقیم دارند (جوشی بوجبال، 2012). گردشگران بدون ایجاد پیامدهای منفی برروی اكوسیستم مناطق میزبان، با فعالیت های سنتی كشاورزی در تعامل بوده و یا در آن مشاركت می كنند. در واقع آگروتوریسم نوعی همزیستی بین فرایند گردشگری و فعالیت های كشاورزی در مناطق روستایی است (معصومی، 1386). آگروتوریسم فقط مربوط به فعالیت‌های توریستی خانوارها نیست بلکه به فعالیت‌های کشاورزی و گشت و گذار محیط کشاورزی مرتبط است (یوتاما، 2007). توریسم كشاورزی درصورت برنامه ریزی های دقیق می تواند با جذب گردشگران به مناطق روستایی، ضمن افزایش درآمد و ارتقاء سطح زندگی ساكنان این مناطق، به حفظ بافت سنتی روستاها كمك كرده و ازمهاجرت ها و كوچ های بی مورد اهالی آنها به شهرها جلوگیری نماید. از جمله فواید آگروتوریسم تشویق کشاورزان به عملیات کشاورزی است (کاتالینی و لیزاردو، 2004). محققان نظرات مختلفی درباره تقسیم بندی آگروتوریسم دارند که گاهی به دو دسته آگروتوریسم سنتی و مدرن تقسیم می‌کنند (زادجدر و همکاران، 2009). اگروتوریسم یک فعالیت کاری کشاورزی است که کشاورزان بومی یا باغدار به توریست‌ها اجازه می‌دهد که از محصول در باغ و مزرعه دیدن کنند و پروسه رشد و برداشت محصول را از نزدیک لمس کنند. بسیاری از کشاورزان اقامتگاه برای توریست‌ها برای آموزش و شناسایی بیشتر مهیا می‌کنند (ماروتی، 2009). اگروتوریسم می‌تواند در سرتاسر کشور فراگیر شده و روستاییان می توانند انواع فعالیت های کشاورزی و تجربیات با ارزش خود را در معرض بازدید عموم قرار داده که خود یک روشی جهت تنوع بخشیدن به عملیات کارآفرینان کشاورزی بوده و افزایش درآمد و درآمدزایی با تولید و عرضه مستقیم محصولات کشاورزی را به دنبال دارد و این استراتژی ها می تواند یک مزیت رقابتی برای بعضی تولیدکنندگان در بازار امروز را بهمراه داشته باشد.کشاورزان می‌توانند با ایجاد شرایط جهت گردشگری و تفریح گردشگران در فضای باز مزرعه و ایجاد فرصت آموزش به گردشگران علاقمند به یادگیری اصول کشاورزی به صورت عملی و کاربردی، فعالیت اقتصادی خود را گسترده‌تر سازند (ابراهیمی و همکاران، 1392.

از اهداف مهم دیگر صنعت آگروتوریسم در چای می‌توان به توجیه اقتصادی یافتن کشاورزی در اراضی کوچک که همزمان می تواند محل کشاورزی و محل استقرار توریست باشد و درآمد آنها چندین برابر شود. فروش بخش زیادی از چای تولیدی داخل در محل باغ به توریست‌ها و کمک به اقتصاد خانوار و صنعت چای. توجه بیشتر به آداب و رسوم و فرهنگ بومی و تشویق به گسترش آن به جهت جاذبه‌ای که برای توریست‌ها دارد. امکان تأمین هزینه ساخت خانه‌های روستایی کم هزینه کشاورزی برای توریست‌ها با سرمایه های اندک روستائیان. هزینه کمتر محل‌های استقرار توریست در روستاها در مقایسه با صنعت توریسم شهرها. امکان استفاده از خانه‌های کشاورزی توسط توریست‌های طبقه متوسط ایران و حتی کسانی که علاقه به تفریح و گشت و گذار در این خانه‌ها را برای مدت کوتاه دارند. رایزنی با تورهای گردشگری داخلی و خارجی برای اقامت در محل باغ چای و مشاهده عملی فعالیت‌های کشاورزی. عرضه بی‌واسطه انواع چای سیاه و سبز به توریست و بازارسازی و بازاریابی برای آینده و کاهش فقر امکانات مناطق روستایی به سبب ساخت تدریجی امکانات مورد نیاز توریسم، اشاره کرد. استان گیلان به دلیل برخورداری از جاذبه‌های زیبا و کم نظیر کشاورزی از باغات زیبای چای می‌تواند با مدیریت و برنامه‌ریزی علمی به یک قطب آگروتوریسم در کشور تبدیل شود.

 

مواد و روش ها

این پژوهش در سال 96-95  برای بررسی اگروتوریسم در باغات چای استان گیلان انجام شد. با توجه به نوع هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، از نوع تحقیقات توصیفی – تحلیلی می باشد. جامعه آماری گردشگران، کارشناسان و کشاورزان بوده و روش نمونه برداری به شیوه ساده و تصادفی است که برای جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز از پرسشنامه استفاده شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین جاذبه‌ها و شناخت توانمندی‌های گردشگری کشاورزی (چای) در استان گیلان، همچنین ارائه راهکارهای مناسب جهت رشد و توسعه این نوع از گردشگری در این استان مورد ارزیابی قرار گرفته است.

 

نتایج و بحث

در این تحقیق 66 درصد پاسخ‌دهنگان مرد و 34 درصد آنها زن بودند. نتایج تحقیق نشان داده که 95 درصد  پاسخ دهندگان نقش باغات چای را در مناطق مختلف گیلان برای جذب گردشگر تاثیرگذار دانستند و سرسبزی دائمی و نوع کشت و فرم بوته‌ای در باغات چای را از عوامل مهم آن بیان کردند. 18 درصد توریست‌ها باغ چای را از نزدیک ندیده بودند. پاسخ‌دهندگان معتقد بودند که میزان تبلیغات صورت گرفته در زمینه گردشگری کشاورزی استان گیلان کم بوده و انجام تبلیغات در زمینه معرفی باغات چای و چای سالم ایرانی باعث شکوفایی بیشتر این صنعت خواهد شد. جذابیت برداشت چای از باغات چای برای گردشگران زیاد و 92 درصد از توریست‌ها تمایل داشتند از روند تولید چای در کارخانجات چایسازی استان با اطلاع شوند. با توجه به اینکه حدود درصد از باغات چای استان گیلان در مناطق کوهپایه و جنگلی واقع شده است حدود 86 درصد باغات چای در کوهپایه را گردش‌پذیرتر و جذاب‌تر از مناطق دشت دانستند (شکل 1).

020202 030303

شکل 1- توسعه گردشگری روستا از طریق رسیدگی به باغات

73 درصد از گردشگران محصول چای سیاه و سبز را از باغدارانی که خود فروشگاه چای در کنار مزرعه چای داشتند خرید کرده بودند. در تایوان حدود 2/8 ملیون نفر از فعالیت‌های کشاورزی دیدن کردند که درآمد کل از این راه بیش از 5/4 بیلیون دلار بود (هسو، 2005). در آمریکا 62 ملیون نفر از باغات و مزارع مختلف دیدن کردند که درآمد سالانه آن 800 ملیون دلار بود (کارپریو و همکاران، 2006). با توجه به رغبت کشاورزان در سال‌های اخیر در زمینه حمایت سازمان چای کشور برای دریافت تسهیلات به‌زراعی و مکانیزاسیون و آبیاری باغات چای، انتظار می رود صنعت چای رونق بیشتری گرفته و برخی از باغات رها شده احیا و تلاش برای حفظ و نگهداری باغات موجود انجام گیرد که یکی از فعالیت‌های مهمی که کشاورزان هم نقش در رونق اقتصادی خود از باغات چای در برخی مناطق دارند جذب آگروتوریسم می‌باشد (شکل 2- الف). 79 درصد کشاورزانی که در این نظرسنجی شرکت کردند بیان داشتند که حمایت‌های بخش دولتی در ایجاد خانه‌های روستایی در کنار باغات چای می‌تواند کمک زیادی به بخش آگروتوریسم داشته باشد (شکل 2- ب). در اگروتوریسم، توریست‌ها با کارکردن بر روی مزرعه یا فعالیت دامداری به منظور لذت‌بردن و آموزش آنها و تفسیر طبیعی، فرهنگی، تاریخی و زیست محیطی دارایی‌های روستا و اراضی روستایی فعالیت می‌کنند (ابراهیمی و همکاران، 1392).  یافته‌ها و نتایج پژوهش نشان داد که از مهمترین عوامل جذب گردشگران در استان گیلان جاذبه‌های کشاورزی و زیستی آن از جمله چای است. استراتژی توسعه گردشگری کشاورزی نیازمند آگاهی در زمینه آگروتوریسم و ساماندهی آن در چارچوبی مناسب است تا به این وسیله زمینه‌های جذب بیشتر گردشگران داخلی و خارجی فراهم آید.

 

040404 050505

شکل 2- احیای باغات چای و نقش آن در تولید بیشتر و ایجاد مناظر زیبا

منابع:

ابراهیمی، ا.، قنبری، ا و ا. مهربان. 1392. اگرو توریسم (گردشگری کشاورزی) : رهیافتی جهت توسعه ی اقتصاد روستایی ، تولید پایدار. همایش ملی پدافند غیر عامل در بخش کشاورزی، جزیره قشم.

معصومی، ح. 1386. توریسم کشاورزی. سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی.مهندسین مشاور جامع ایران. 8 صفحه.

Carpio, C.E., M.K. Wohlgenant, T. Boonsaeng. 2006. The demand for agro-tourism in the United

States. Paper presented at the Southern Agricultural Economics Association Annual Meetings, Orlando, Florida. 5-8 February 2006.

Catalino, A.H. and M. Lizardo. 2004. Agriculture, environmental services and agro-tourism in the

Dominican Republic. Electronic Journal of Agricultural and Development Economics. Vol 1.

No. 1: 87-116.

Hsu, C.C. 2005. Identification of intangible resources essential to agro-tourism enterprises in Taiwa

a Delphi Study. PhD Thesis Graduate School of the Ohio State University.

Joshi, P.V. and M.B. Bhujbal. 2012. Agro-tourism a specialized rural tourism: innovative product ofrural market. International Journal of Business and Management Tomorrow. 2(1): 1-12.

Maruti, K.V. 2009. Agrotourism: scope and opportunities for the farmers in Maharashtra. Article

Report. Dept. of Economics, Y.C. College. Pachwad Tal-Wai, Dist-Satara, State Maharashtra. 12. p.

Sznajder, M., L. Pzezborska and F. Scrimgeour. 2009. Agritourism. www.cabi.org. USA

http://books.google.co.id/books? AGRITOURISM MIXED SOURCES. Downloaded on 9

February 2013..

Utama, I G.B.R. 2007. Agro-tourism as an Alternative Form of Tourism in Bali, Case Studies: Bayung Gede, Candikuning, Blimbing Sari, and Pelaga Villages. Published Master Thesis.

 

 

 

 

هیچ نظری برای “ آگروتوریسم و نقش آن در توسعه صنعت چای/ محمدجواد گل محمدی، سعید مهدوی (دانشجویان دکتری و کارشناس سازمان چای کشور) ” ارسال نشده است.

نظر بدهید