شناسایی و تعیین غالبیت علف‌های هرز با شاخص‌های کمی در باغات چای استان‌های گیلان و مازندران/محمدجواد گل محمدی کارشناس سازمان چای کشور

7 , خرداد , 1396
125

 

چکیده:

قبل از هر گونه برنامه‌ریزی نسبت به مدیریت و کنترل علف‌های هرز، لازم است ترکیب گونه‌ای و میزان آلودگی مزرعه مشخص شود. چای از محصولات مهم و اساسی در شمال ایران می‌باشد که بیش از 20 هزار هکتار سطح زیر کشت دارد. به منظور شناسایی، تعیین تراکم و غالبیت علف‌های هرز، 77 باغ چای در 10 شهرستان در سال‌های 95-1394 بررسی و طبق روش توماس با پرتاپ کوادرات 1×1 مترمربعی تعداد علف‌های هرز به تفکیک جنس و گونه شمارش شد. بر اساس نتایج بدست آمده در باغات چای 74 گونه علف هرز متعلق به 34 خانواده گیاهی وجود دارد. خانواده‌های Graminae و Asteraceae به ترتیب با 9 و 8 گونه بیشترین سهم را داشتند. از نظر چرخه زندگی تعداد 47 گونه یکساله و 27 گونه چندساله بودند. پیچک گونه Calystegia sepium و شبدرترشک به ترتیب با 86 و 84 درصد بیشترین فراوانی را به خود اختصاص دادند. بررسی‌ها نشان داد که 79 درصد گونه‌ها علف‌های هرز، پهن‌برگ و 21 درصد باریک‌برگ بودند.

مقدمه:

چای (Camellia sinensis L.) یک گیاه همیشه‌سبز متعلق خانواده Teaceae می باشد. محصول قابل عرضه چای، شاخساره‌های لطیفی است که بسته به سرعت رشد و شرایط آب و هوایی در فواصل زمانی متفاوت از اردیبهشت تا اواخر مهرماه هرسال در ایران برداشت می‌شود. چای گیاهی دائمی و از مهمترین و اساسی‌ترین محصول کشاورزی در گیلان و غرب مازندران می‌باشد که بیش از 20 هزار هکتار سطح زیر کشت دارد.کاهش در عملکرد و کیفیت محصول همبستگی مستقیمی با رقابت با علف هرز دارد. به طور معمول افزایش یک کیلوگرم علف هرز، کاهش یک کیلوگرم محصول زراعی را در بردارد.در صورت عدم مدیریت مناسب علف‌های هرز، عملکرد چای به طور جدی تحت تاثیر قرار می‌گیرد و برای کنترل دقیق و موثر علف‌های هرز دانستن فلور و میزان آلودگی مناطق برای تولید محصول چای مهم می‌باشد. از آنجایی که توزیع و شدت آلودگی علف هرز با هم تفاوت دارد، کاهش عملکرد و در نتیجه رقابت و تداخل به گونه و تراکم علف هرز و نوع گیاه زراعی بستگی دارد. پویایی جمعیت علف‌های هرز نتیجه فشارهای انتخابی زراعی و اکولوژیکی است که می‌تواند سبب غالبیت برخی گونه‌ها در جوامع علف‌های هرز شود. از اهداف این مطالعه شناسایی علف‌های هرز به منظور ارزیابی مدیریت آنها در باغات چای بود.

مواد و روش ها:

این تحقیق در سال‌های 1395-1394 به مدت دو سال در باغات چای استان‌های گیلان و مازندران و در 10 شهرستان انجام شد. بر اساس سطح زیر کشت این محصول و تراکم باغات چای در هر شهرستان تعدادی باغ برای نمونه‌گیری انتخاب شد. نمونه‌برداری از علف‌های هرز با استفاده از الگویWبر اساس پیشنهاد توماس و کوادرات یک در یک مترمربعی انجام شد (مین باشی و جعفر زاده، 1393). بر اساس معادلات ارائه شده فراوانی، میانگین تراکم، یکنواختی و شاخص غالبیت گونه‌های مختلف محاسبه شد.

2

Fk= فراوانی گونه ها، Yi= حضور یا عدم حضور گونه، n= تعداد مزارع مورد بازدید

Uk=یکنواختی مزرعه برای گونه k، Xij= حضور یا عدم حضور گونه k در کادرj  و در مزرعه i

MDki=میانگین تراکم گونه ها، تراکم برای گونه k در مزرعه شماره i

AIk=شاخص غالبیت گونه k، Fk= فراوانی گونه k، Uk= یکنواختی مزرعه برای گونه k، MDki=میانگین تراکم گونه ها

12

نتایج:

نتایج (جدول 1) نشان می‌دهد که مهمترین علف‌های هرز پهن‌برگ باغات چای شاخص غالبیت پیچک (Calystegia sepium)، شبدرترشک (Oxalis corniculata)، آکالیفا (Acalypha indica)، تمشک (Rubus hyrcanus) و ارزن جنگلی (Oplismenus compositum) می‌باشد. باریک‌برگان غالب باغات چای شامل پنجه کلاغی (Digitariasanguinalis) و بندواش خشکی‌زی (Paspalum dilatatum) بود. پیچک سمج‌ترین و مشکل سازترین علف هرز در باغات چای بود.بر اساس نتایج بدست آمده در باغات چای 74 گونه علف هرز متعلق به 34 خانواده گیاهی وجود دارد. 22 خانواده گیاهی فقط یک گونه علف هرز در باغات چای داشتند. خانواده های Graminae و Asteraceae بیشترین تنوع علف هرزی را در باغات چای داشتند.این بررسی نشان داد که 71 درصد گونه‌ها دولپه‌ای‌ها، 8 درصد از نهانزادان آوندی و 21 درصد تک لپه‌ای‌ها بودند.پیچک گونه Calystegia sepium و شبدرترشک به ترتیب با 86 و 84 درصد بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده بودند.بررسی ها نشان داد که 79 درصد گونه ها جزء علف های هرز پهن‌برگ و 21 درصد جزء باریک‌برگان بودند. میانگین تراکم گونه هایی نظیر پیچک، شبدر ترشک، ارزن جنگلی و آکالیفا به ترتیب معادل 8/8، 8/3، 6/4 و 3/8 عدد در متر مربع می‌باشد که نسبت به گونه‌های دیگر از رقم بالاتری برخوردار هستند و این نتیجه به آن مفهوم است که این گونه‌ها قدرت رقابت و تکثیر بالایی دارند. ظهور و غالبیت گونه‌های مختلف علف هرز با تغییر عوامل و شرایط محیطی و مدیریت‌های زراعی به شدت تحت تاثیر قرار می‌گیرد (مین باشی و جعفر زاده،1393). می‌توان با شناخت نوع علف‌های هرز و آگاهی از تراکم و پراکنش آنها در باغات چای و استفاده از روش‌های مدیریتی صحیح از میزان تداخل گونه های سمج و مشکل ساز کاسته و در نهایت در مدیریت تلفیقی علف‌های هرز موفق بود.

IMG_20160923_110634

(این مقاله بصورت کامل در مجله علمی پژوهشی در دست چاپ می باشد)

جدول 1: گونه‌های غالب در باغات چای استان‌های گیلان و مازندران(تنها داده‌های برخی از علف‌های هرز آورده شده‌اند)

ردیف

نام علمی خانواده نام فارسی

درصد فراوانی

1

Calystegia sepium

Convolvulaceae

پیچک

85/7
2

Oxalis corniculata

Oxalidaceae

شبدرترشک

84/4
3

Rubus hyrcanus

Rosaceae

تمشک

61

4

Conyza candensis

Asteraceae

پیربهار

59/7

5

Pteridum aquilinum

Hypolepidaceae

سرخس عقابی

59/7

6

Phytolacca ammericana

Phytolaccaceae

سرخاب

57/1

7

Acalypha indica

Acalyphaceae

آکالیفا

55/8

8

Convolvulus arvensis

Convolvulaceae

نوع پیچک

54/5

9

Oplismenus compositum

Graminae

ارزن جنگلی

51/9

10

Solanum nigrum

Solanaceae

تاجریزی سیاه

46/7

11

Paspalum dilatatum

Graminae

بندواش خشکی زی

45/4

12

Cyperus esculenthus

Cyperaceae

اویارسلام

44/2

13

Digitaria sanguinalis

Graminae

پنجه کلاغی

41/6

14

Potentilla tabernaemontani

Rosaceae

پنجه انگشت

37/7

15

Rumexacetosa

Polygonaceae

ترشک

35/1

. . . . .
. . . . .
. . . . .
73

Cyperusodoratus

Cyperaceae

نوعی اویارسلام

1/3

74

Conyzanthus graminifoluis

Asteraceae

پیربهاری

1/3

هیچ نظری برای “ شناسایی و تعیین غالبیت علف‌های هرز با شاخص‌های کمی در باغات چای استان‌های گیلان و مازندران/محمدجواد گل محمدی کارشناس سازمان چای کشور ” ارسال نشده است.

نظر بدهید